Vấn đề định vị tổ và làm tổ: Phần 3 - Âm thanh

   
Lại nói tới vấn đề định vị tổ và làm tổ, nếu không có yếu tố mùi thì chim có thể định vị tổ được không? Vâng, yếu tố mùi không phải là duy nhất, chim có thể định vị tổ nhờ âm thanh. Âm thanh có thể nhân tạo được phát ra bằng hệ thống loa amply hoặc có thể được phát tự nhiên từ chim. Khả năng phân biệt các giọng âm thanh khác nhau là rất cao. Tiếng chim con, tiếng chim mái (chim trống) được chúng nhận dạng rõ ràng giữa hàng trăm hàng ngàn con chim khác và chúng bay về tổ chính xác nhờ khả năng này. Khả năng này giúp chim hạn chế việc phải duy trì mùi trên tổ vì quẹt tổ là một công việc tổn hao sức lực. Nguồn dinh dưỡng đó để dành nuôi con và tồn tại qua mùa lạnh mà không phải di cư tới vùng ấm áp hơn. 

     Trong các nhà yến của chúng ta các loa ru đang đảm nhiệm vai trò định vị tổ 24/24 điều đó giúp cho chim rất nhiều và việc chim đẻ 4 lứa trong một năm là rất khả thi. Hệ thống loa ru trong những ngôi nhà mới khiến cho chim không quen định vị bằng mùi dẫn tới việc chúng sẽ dễ lạc lối khi hệ thống loa ru bị trục trặc. Các bác sẽ thấy nhiều tổ quẹt bị bỏ dỡ là do nguyên nhân của hệ thống này. Có nhiều nhà chim vẫn thường làm theo cách cũ là bố trí loa trong nhà rất ít loa nhưng chim ở rất nhiều. Nhà thường bố trí những tường ngăn phòng tạo ra các ngăn nhỏ chim vào trú ẩn rất nhiều. Đấy là chúng có được môi trường giữ mùi khá tốt nên phát triển được. Nhưng theo ghi nhận của chúng tôi, vì một lý do chưa xác định, môi trường thay đổi mạnh tổ mất mùi khá nhanh làm chim bỏ đi rất nhiều, ghi chép cho thấy số chim ít hơn số tổ nhân đôi rất nhiều, nhất là lúc vừa thu hoạch xong.

     Bài viết về định vị tổ và làm tổ sẽ còn tiếp tục, nhưng tới điểm này bạn có thể hình dung và giải thích được một số hiện tượng trong đời sống của chim yến. Đó là tại sao chim thích nhiệt độ ẩm độ ổn định, ít gió và yếu ánh sáng. Bạn hiểu tại sao có khu vực trong nhà chim làm tổ to có khu vực lại làm tổ nhỏ cũng như việc chim phải đắp tổ thêm cao hay quẹt một lớp lên vành tổ giả cho dù cái tổ đó đã đủ to cho cả gia đình nhà chim. Bạn hiểu tại sao chim hất trứng của con chim khác khi bạn dồn trứng để lấy tổ cũng như kỹ thuật di đàn qua phần mở rộng khi nhà cũ full chim. Bạn sẽ không còn cãi cọ với ai tại sao bắt ít loa mà cũng nhiều chim v.v. và v.v. Nếu nhà chim của bạn chưa thành công thì sẽ không còn đỗ thừa do lộc trời chưa tới nữa....he he...

(còn tiếp)

Vấn đề định vị tổ và làm tổ: Phần 2 - Cân bằng

   

Chim định vị tổ nhờ đánh dấu và duy trì mùi lên tổ. Các yếu tố tác động từ môi trường bao gồm nhiệt độ, độ ẩm, gió, ánh sáng... nếu không gây ảnh hưởng tới mùi của tổ thì nó tác động rất ít tới việc định vị tổ của chim. Bởi vậy chúng ta có thể thấy nhiều nhà yến sáng trưng hoặc nóng rang chim vẫn ở như thường vì nhà đứng gió, khả năng giữ mùi vẫn còn hoặc đang mùa thức ăn dồi dào chim vẫn có thể duy trì mùi trên tổ. Tôi nhận thấy rằng ở những nhà đông chim có các khu vực điều kiện môi trường không tốt như bình thường (nhiệt độ cao, ẩm độ thấp, gió lùa, sáng nhiều) thì tổ thường to và dày cơm hơn những khu vực khác vì chúng thường xuyên phải quẹt tổ giữ mùi. Nhà yến vì vậy là tổng hợp các yếu tố của môi trường sao cho ở đó yến luôn có thể duy trì mùi lên tổ. Nóng và khô hay sáng và gió...không cần tất cả đều tốt. Tất cả đều tốt chưa chắc cho ra kết quả tốt.

     Các yếu tố tác động từ môi trường trong việc giữ mùi định vị tổ có ảnh hưởng không tốt tới điều kiện làm tổ thì nên cân bằng ở mức độ thấp. Độ ẩm cao rõ ràng tổ sẽ ít mất mùi nhưng nó lại làm mốc gỗ ảnh hưởng tới khả năng bám dính của chân tổ (hoặc nước bọt của chim lâu khô sẽ làm dính lông nhiều hơn cho tổ xấu) vì vậy nên cân bằng độ ẩm ở ngưỡng an toàn thấp hơn 80%. Nhiệt độ cao có biên độ biến thiên rộng có thể làm tổ co giản mạnh, thường làm bong phần bụng tổ ra khỏi ván, tổ chỉ còn dính bằng tai nhờ chim gia cố thường xuyên bằng dịch keo, vì vậy nhiệt độ nên duy trì ở mức 29 độ C với biên độ thấp cộng trừ 1 độ. Tuy nhiên các yếu tố khác không ảnh hưởng tới điều kiện làm tổ như gió và ánh sánh nên giữ ở điều kiện tốt để hỗ trợ giữ mùi cho các yếu tố nhiệt độ độ ẩm. Gió nên giữ ở tốc độ dưới 5m/s hoặc thấp hơn nữa. Sự dịch chuyển không khí trong nhà yến cần vừa đủ để cung cấp dưỡng khí cho chim, tránh làm tổ bị mất mùi, nên thiết kế sao cho gió dịch chuyển ở tầm thấp dưới sàn và dưỡng khí sẽ tự động khuếch tán lên tầm cao sát trần, nơi chim đu bám. Ánh sáng thường làm biến chất mùi của tổ nên cần hạn chế tối đa, các khu vực sáng thường tổ sẽ vàng và khô.
        Với các nhà yến đã có sự phát triển ổn định thì chúng ta đừng nên cố chỉnh sửa môi trường của nó hòng tìm kiếm sự phát triển bầy đàn đột biến. Chúng ta có thể phá vỡ một thế cân bằng tốt đã đạt được và tạo ra một thế cân bằng khác không tốt. Mở thêm thông gió, hoặc lắp thêm quạt thổi từ ngoài vào, hoặc cho thêm một số máy gà, máy siêu âm hoặc thậm chí đổi và mở thêm lỗ thu chim...có thể làm mất mùi tổ chim và chim mẹ lạc lối, dẫn tới chim con đói và chết hàng loạt. Đừng làm phiền lũ chim khi chúng đang phát triển tốt, chúng ta chỉ can thiệp khi nhà chim phát triển không tốt. Không có mẫu số chung cho các nhà yến thất bại, mỗi nhà yến muốn thành công đều có mật mã riêng mà chúng ta cần giải mã nó.

(còn tiếp)

Vấn đề định vị tổ và làm tổ: Phần 1 - Khứu giác

Định vị tổ và làm tổ là 2 vấn đề cốt lõi của một nhà yến. Một cặp chim trưởng thành cần phải làm tổ để có ổ đẻ, chúng cần một nơi để quẹt tổ. Một cái tổ được chúng hoàn thành ít nhất trong 15 ngày và ở đó trong suốt thời gian đẻ trứng, ấp trứng, nuôi con khoảng 70 ngày. Vậy vị trí tổ phải được định vị chính xác trong suốt thời gian 90 ngày, nếu không chim sẽ lạc lối và nhầm lẫn với hàng nghìn tổ khác. 

     Chim sẽ định vị tổ bằng nhiều khả năng khác nhau trên đường từ ngoài bay vào phòng làm tổ. Đầu tiên chúng sẽ bay theo thói quen hằng ngày sau khi vào miệng lỗ nếu không có sự thay đổi bất thường nào trên đường bay. Trong trường hợp ngược lại chúng sẽ phải sử dụng thêm khả năng định vị vật cản (vật cản phải lớn hơn 3.5 cm) bằng tiếng vang bằng cách chấp mỏ và nghe tiếng vọng dội lại, đây cũng là cách của những chúng chim non đi tham dò những nơi ở mới. Nhưng định vị bằng tiếng vang không thể phân biệt dc tổ, nếu như tiếng vọng lại có thể xác định dc tổ nhờ cấu trúc khác nhau giữa các tổ thì khi ta hái tổ chim sẽ lạc lối, hiển nhiên điều này không đúng. 

     Ngoài khả năng trên chim yến còn có một khả năng đặc biệt khác chỉ có ở một số ít họ chim, đó là khả năng phân biệt mùi nhờ khứu giác nhạy bén. Chim đánh dấu mùi của chúng không như những con thú đánh dấu lãnh thổ và tổ chim dính nhiều lông rõ ràng không phải là chuyện ngẫu nhiên. Tuy nhiên, khứu giác nhạy bén của chim cũng phải có một giới hạn nào đó, mùi đánh dấu trên tổ sẽ giảm dần dần. Tốc độ giảm mùi phụ thuộc rất nhiều vào độ ẩm, nhiệt độ của môi trường thậm chí nó còn phụ thuộc vào gió và ánh sáng. Trong môi trường khô, nhiệt độ cao, gió lộng, ánh sánh chiếu trực tiếp sẽ làm tổ mất mùi nhanh chóng. Chim phải liên tục làm mới mùi bằng cách tiếp tục quẹt tổ giống như em út xịt dầu thơm mỗi ngày. Dầu thơm giữ mùi càng lâu thì càng đắt tiền, chim quẹt tổ càng nhiều chim càng tốn sức và có thể mất khả năng quẹt tiếp để tạo mùi.....

(còn tiếp)